Во Македонија, голем дел од храната што ја јадеме може да расте тука. Во различни делови од земјата виреат домати, пиперки, краставици, зелка, компир, кромид, јаболка, грозје, праски, сливи и многу други култури. Обидот да се јаде сезонска и локална храна значи враќање кон она што природно ни е достапно во текот на годината и што со децении било основа на исхраната во македонските домаќинства.

Сезонската исхрана подразбира јадење храна во периодот кога природно зрее. Летото носи свеж зеленчук и овошје со висока содржина на вода и витамини, додека зимата нуди коренест зеленчук и зелкасти култури кои подолго траат и подобро се чуваат. Таквата распределба не е случајна. Телото добива различни нутриенти во различни периоди од годината, во согласност со тоа што му е потребно во одредена сезона.

Во постудените месеци, организмот троши повеќе енергија за да ја одржи телесната температура. Намирниците што се достапни во зима, како компирот, гравот, леќата, зелката и коренестиот зеленчук, се похранливи и даваат подолготрајно чувство на ситост. Тие обезбедуваат енергија што се ослободува побавно и помагаат телото полесно да се справи со студот и со зголемената исцрпеност во овој период.

Во пролет и лето, телото има поголема потреба од хидратација и полесна храна. Свежото овошје и зеленчук содржат повеќе вода, растителни влакна и витамини кои придонесуваат за подобро варење и полесно разладување на организмот. Овој тип исхрана не го оптоварува дигестивниот систем, што е важно во топли денови, кога чувството на тежина по оброк е поизразено.

Вкусот како сигнал за квалитет

Храната што расте локално најчесто стигнува побрзо до трпезата. Кај овошјето и зеленчукот, ова има директно влијание врз вкусот и свежината.

Сезонското овошје и зеленчук имаат поизразен вкус затоа што зреат во природни услови и во периодот кога им одговараат температурата и светлината. Овие производи не се берени предвреме за да издржат долг транспорт, туку стигнуваат до пазарот поблиску до моментот кога навистина созреале.

Вкусот често е показател за зрелоста на храната. Кога овошјето и зеленчукот се берени во вистинско време, нивниот вкус е поинтензивен, а текстурата поприродна. За многумина, ова е и најјасниот знак дека храната е свежа.

Од сезонска навика до избор по желба

Во минатото, луѓето во Македонија немале постојан пристап до увозна храна. Јаделе тоа што можело да се одгледа во нивниот регион или што можело да се сочува за зима. Кисела зелка, туршија, сушени пиперки, грав и компир биле дел од секојдневната исхрана. Таквиот начин на исхрана бил усогласен со годишните времиња и со ритамот на животот.

Денес, храната од различни краеви на светот е достапна преку целата година. Во продавниците може да се најдат домати во зима и јагоди во јануари, што го менува начинот на кој се хранат луѓето. Често се купуваат производи што не се во својата сезона и што не растат локално. Во тој контекст, преминот кон сезонска исхрана носи промени во секојдневните навики. Во одредени периоди изборот е помал, особено во зима, но оброците стануваат појасно дефинирани. Со тек на време, луѓето полесно го користат тоа што е достапно и поретко купуваат храна што подоцна останува неискористена.

Купувањето сезонски зеленчук од пазар и изборот на домашни јаболка наместо увозно овошје се мали промени што лесно се воведуваат во секојдневието. Со вакви избори, храната почесто се користи додека е свежа и со подобар квалитет, што ја намалува потребата од дополнителна обработка и преработени производи.

Што може реално да се очекува

Сезонската исхрана не изгледа исто во секое домаќинство. Некој има двор и свое производство, некој купува од пазар, некој се снаоѓа во продавница по работа. Во зима изборот е поскромен и не е реално секогаш да се јаде само локално.

Кога почесто се избира она што е во сезона, оброците стануваат поедноставни, а купувањето поосмислено. Наместо чувство дека нешто се „жртвува“, многумина го доживуваат ова како полесен начин да се вратат на храна што е поблиска до нивниот секојдневен вкус и ритам на живот.